Yi King, Kore'nin DNA'sında — ve bir banknot üzerinde

Yi Hwang: Yi King'i Kore'nin DNA'sına kazıyan filozof

Yi King geleneğini Kore'de zenginleştiren yüzlerce alim arasında, tüm diğerlerini gölgede bırakan bir ad vardır: Yi Hwang (이황), ün adı Toegye (退溪), 1501'de doğmuş, 1570'te ölmüştür.

Onun yüzü 1.000 won banknotunda yer alır — Güney Kore'de en yaygın olan yüzde. Elli iki milyon insan her gün Yi King'in bir yorumcusunun portresini ellerinde tutar. Sembol güçlüdür.

Toegye, Kore neo-konfüçyânizmi için Thomas Aquinas'ın Orta Çağ skolastisizmi için ne ise odur: geleneği en tamamlanmış ve en etkili biçimine getiren düşünür. Başlıca eseri olan Seonghak sipto (聖學十圖, Bilge Öğrenme Üzerine On Diyagram), 1568'de genç kral Seonjo'ya sunulmuş, Yi King'in her sayfasını ışınladığı felsefi sentezin şaheserdir. Dönüşümler Kitabı'nın yorum kitabı, büyük Song neo-konfüçyân Zhu Xi (朱熹)'nin çizgisinde yer alır, ancak Toegye buna kendisine özgü meditativ bir derinlik ve analitik sertlik katır.

Toegye'nin özgünlüğü, li (理, ilke) ve gi (氣, maddi enerji) teorisinde yatmaktadır. Çin düşünürler birini diğerine tabi kılma eğilimindeyken, Toegye bunların dinamik etkileşimini vurgular — Yi King'in mantığıyla derinden uyumlu bir vizyon, çünkü yin ve yang birbirlerini sürekli üretir. Onun ünlü Dört-Yedi Tartışması (사단칠정논쟁) Ki Daeseung ile, Kore tarihinin en büyük felsefi tartışmalarından biri, esas olarak Yi King ilkelerinin insan doğasında nasıl tezahür ettiği hakkındaki bir tartışmadır (Chung, Edward Y.J., The Korean Neo-Confucianism of Yi T'oegye and Yi Yulgok, 1995).

Toegye'nin etkisi Kore'nin sınırlarında durmuş değildir. Yazıları Japon neo-konfüçyânizmini derinden etkilemiştir — Tokugawa neo-konfüçyân okulunun kurucuları Fujiwara Seika ve Hayashi Razan, Kore master'ından olan borçlarını açıkça kabul ederler. Tarihin bir ironik sapması ile, Yi King Kore aracılığıyla Japonya'da en gelişmiş biçimini bulmuştur.

Master'ın evi yandığında: Kültür Devrim'i ve Çin kopuşu

Kore'nin neden Yi King'in koruyucusu haline geldiğini anlamak için, Sarı Deniz'in diğer tarafında ne olduğuna bakılması gerekir.

1966'da Mao Zedong Büyük Proletaryen Kültür Devrimi'ni başlatır. Belirtilen amaç: «Dört Eski Şey»yi yok etmek — eski fikirler, eski kültür, eski gelenek, eski alışkanlıklar. Pratikte, bu Çin'in konfüçyân mirasına karşı toplam bir savaştır.

Kızıl Muhafızlar kitap yakarlar. Mecazi değil — gerçek anlamda. Konfüçyân klasiklerin tüm kütüphaneleri duman halinde kaybolur. İki bin yıldır konfüçyânizmin kutsal yeri olan Qufu'daki Konfüçyus Tapınağı yağmalanır. Konfüçyus'un mezarı tahrif edilir. Bin yıllık steleler çekiçle kırılır (Spence, Jonathan, The Search for Modern China, 1990).

Yi King'i incelemeye ömrünü adayan alimler kamuya rezil edilir, eşek başı tiyaları giydirilir, çığlık atan kalabalıkların önünde diz çöktürülür. Bazıları dövülerek ölür. Diğerleri intihar eder. Çoğu sadece saf korku nedeniyle pratik ve öğretimi terk eder. On yıl boyunca (1966-1976), konfüçyân bilgisinin iletimi Çin anakarasında aktif ve sistematik olarak kesintiye uğratılır.

Kültür Devrimi'nin yok ettiği şey sadece yakılan kitaplar veya yağmalanan tapınaklar açısından ölçülemez. İletim zincirini kırmıştır — bu üç bin yıl boyunca Yi King geleneğini nesilden nesile taşıyan master'dan öğrenciye kesintisiz bir linyeaj. Bir kitabı yeniden basabilirsiniz. Bir master'ı yeniden basamazsınız.

Mao sonrası Çin kuşkusuz yeniden inşa etmeye girişmiştir. 1980'lerden beri konfüçyân çalışmalar Çin'de muhteşem bir yeniden canlanma yaşamıştır. Fakat tüm bir neslin boşluğu vardır — ve sözlü iletim ile master-öğrenci ilişkisinin gerekli olduğu bir geleneğinde, bu boşluk bir uçuruma dönüşmüştür.

Hiç öğrenmeyi bırakmayan öğrenci

Bu arada Kore'de böyle bir şey olmamıştır.

Kore'nin kendi travmaları vardı — Japon işgali (1910-1945), Kore Savaşı (1950-1953), askeri diktatörlüklerin on yılları. Bu sıkıntılar korkunç olmuştur. Ancak hiçbiri konfüçyân geleneğini veya Yi King'i özellikle hedef almamıştır. Japon işgali Kore kimliğini silmeye çalışmıştır, ama paradoksal biçimde, Kore konfüçyânizmi kültürel direncin bir vektörü haline gelmiştir. Kore Savaşı ülkeyi fiziksel olarak harap etmiştir, ancak entelektüel yapılar bozulmadan kalmıştır.

Sonuç çarpıcıdır. 2026'da Güney Kore, Çin'in kaybettiğine sahiptir: Yi King'i çalışma ve uygulama konusunda kesintisiz bir gelenek. Seowonlar hala vardır. Konfüçyân ritüelleri (jerye) hala kutlanır. Kore'de yaşayan Konfüçyus'un doğrudan soyundan gelenler — çünkü vardırlar — hala ata törenlerini devam ettirirler. Ve bayrak, o trigram bayrak hala dalgalanır.

İroni baş döndürücüdür. Yi King Çin'de doğmuş, muhtemelen Batı Zhou döneminde (yaklaşık 1000-750 M.Ö.). İki bin yıl boyunca Çin bunun doğal yuvası, yorumun merkezi, tartışılmaz koruyucusu olmuştur. Sonra on yıl içinde, bu bağlantı şiddetle koparılır. Ve öğrenci — Çin'in İmparatorluk komşusundan hediye olarak metni alan Kore — kendisini master'ın yok etmeye çalıştığı bir mirasın koruyucusu bulmuştur.

Yi King'in kendisindeki bir hexagramda olduğu gibi: ters çevirme. Yukarıda olan aşağıya iner. Merkezde olan çevreye kalır. Dönüşüm tek sabit olandır.

Kaynaklar ve referanslar

- Lee, Ki-baik. A New History of Korea. Çeviren Edward W. Wagner. Cambridge : Harvard University Press, 1984.

- Chung, Edward Y.J. The Korean Neo-Confucianism of Yi T'oegye and Yi Yulgok: A Reappraisal of the "Four-Seven Thesis" and Its Practical Implications for Self-Cultivation. Albany : State University of New York Press, 1995.

- Spence, Jonathan D. The Search for Modern China. New York : W.W. Norton, 1990.

- Kalton, Michael C. To Become a Sage: The Ten Diagrams on Sage Learning by Yi T'oegye. New York : Columbia University Press, 1988.

- Kim, Yung Sik. The Natural Philosophy of Chu Hsi (1130-1200). Philadelphia : American Philosophical Society, 2000.

- Koh, Byong-ik. "The Impact of the Chinese Cultural Revolution on Korea." Journal of Korean Studies, vol. 3, 1981.